TOPIC:

İsim kök veya gövdelerine gelerek onlardan yeni isimler yapan eklerdir.

Örnek
» tuz
İsim
kök



–

luk
İsimden İsim
Yapım Eki

» sanat
İsim
kök

–

çı
İsimden İsim
Yapım Eki

» vatan
İsim
kök

–

daş
İsimden İsim
Yapım Eki

» -lik: zeytinlik, şekerlik, suluk, insanlık, kardeşlik
» -li: köylü, nişanlı, renkli, mavili, bilgili, görgülü
» -siz: evsiz, huysuz, akılsız, işsiz, parasız
» -cil: evcil, otçul, bencil
» -cık: kızılcık, arpacık, kulakçık, kitapçık
» -daş: meslektaş, vatandaş, arkadaş, sesteş
» -inci: üçüncü, beşinci
» -msı: acımsı, ekşimsi
» -sal: kumsal, evrensel
» -ıt: yaşıt
» -tı: horultu cıvıltı

1.2. İsimden Fiil Yapım Ekleri

İsim kök veya gövdelerine gelerek fiil oluşturan eklerdir.
Örnek
» garip
Fiil
kök

–

se-
İsimden Fiil
Yapım Eki

» kan
Fiil
kök

–

a-
İsimden Fiil
Yapım Eki

» şaka
Fiil
kök

–

laş-
İsimden Fiil
Yapım Eki

» -le: başla-, suçla-, sula-, terle–
» -al: azal-, çoğal-, düzel–
» -l: doğrul-, sivril–
» -a: kana-, yaşa-, türe-, boşa–
» -da: fısılda-, horulda-, gürülde–
» -at: yönet-, gözet–
» -kır: fışkır-, haykır–
» -lan: evlen–
» -laş: şakalaş-, dertleş-, çocuklaş–
» -(a)r: morar-, karar-, yaşar–
» -se: önemse-, garipse–

1.3. Fiilden İsim Yapım Ekleri

Fiil kök veya gövdelerine gelerek isim türeten eklerdir.

Örnek
» as
Fiil
kök

–

kı
Fiilden İsim
Yapım Eki

» sev
Fiil
kök

–

gi
Fiilden İsim
Yapım Eki

» kork
Fiil
kök

–

u
Fiilden İsim
Yapım Eki

» -im: seçim, üretim, bölüm, çözüm, verim
» -gi: vergi, sevgi, görgü, bilgi, örgü, sergi, algı, atkı
» -gın: dalgın, kızgın, bilgin, durgun, salgın
» -ı / -i: yazı, doğu, batı, gezi, tartı
» -ıcı / -ici: yırtıcı, satıcı, yapıcı, geçici, kurucu
» -ca: düşünce, eğlence
» -ecek: giyecek, yakacak, açacak
» -ak: yatak, kaçak, durak,
» -ga: bölge, bilge, süpürge,
» -gan: çalışkan, unutkan, çekingen
» -gıç: bilgiç, dalgıç, başlangıç
» -ik: kesik, açık, göçük, kırık
» -ın / -in: yığın, akın, tütün, ekin,
» -nç: gülünç, basınç,
» -ıntı: esinti, çıkıntı, döküntü,
» -(e)r: gelir, gider, okur,
» -maca: bulmaca, kesmece
» -sel: görsel, uysal, işitsel
» -anak: gelenek, görenek, olanak, seçenek
» -ış: dikiş, yürüyüş
» -ıt: geçit, yakıt, ölçüt
» -ma: dondurma, danışma
» -mak: çakmak, ekmek
» -tı: belirti, kızartı

1.4. Fiilden Fiil Yapım Ekleri

Fiil kök veya gövdelerine gelerek yeni fiiller türeten eklerdir.

Örnek
» kov
Fiil
kök

–

ala-
Fiilden Fiil
Yapım Eki

» gez
Fiil
kök

–

dir-
Fiilden Fiil
Yapım Eki

» taşı
Fiil
kök

–

n-
Fiilden Fiil
Yapım Eki

» -t: yürüt-, anlat-, ağlat–
» -(a)r: kopar-, çıkar-, uçur-, düşür–
» -dır: yazdır-, açtır-, bıktır-, sordur–
» -(ı)l: atıl-, yazıl-, çözül-, sorul–
» -(ı)n: taran-, yıkan-, silin-, alın–
» -ele: kovala-, itele–
» -ı: kazı-, sürü–
» -msa: anımsa-, gülümse–



2. Çekim Ekleri

Sözcüklerin çekimlenerek değişik yerlerde ve görevlerde kullanılmasını sağlayan eklere çekim eki denir. Çekim ekleri, kelimenin biçimini değiştirir; anlamını değiştirmez. Eklendiği sözcüğe yeni bir anlam kazandırmaz.

Çekim ekleri, sözcüklerin diğer sözcüklerle bağ kurmasını; sözcüklerinin cümlede görev almasını; hâlini, sayısını, zamanını, şahsını belirtir. Kısaca çekim ekleri sözcüklerin cümle kuruluşunu gerçekleştirmesini sağlar. 2. tekil kişi emir kipiyle kurulan tümcelerin (Atla. Koş. Bak. Ye. …) haricinde hiçbir tümce, çekim eki olmadan kurulamaz.
Örnek
Okul git > Okul-a git-(i)yor–um → Okula gidiyorum.
Ağaç dal kır > Ağaç-ın dal-ı-(n)ı kır-dı–lar → Ağacın dalını kırdılar.
Çekim ekleri, getirildikleri kelimenin türüne göre, isim (ad) çekim ekleri ve fiil (eylem) çekim ekleri olmak üzere iki öbekte incelenir: