TOPIC:

Yüzyyllar boyunca zevkle izlenen Hacivat-Karagöz oyunu ile ilgili olarak neler biliyoruz?
Karagöz, Türk Gölge Oyununun en yaygyn ismidir. Önceleri hayal gölgesi, gölge hayali diye de belirtilen Karagöz oyununun Anadolu’ya nasyl geldi?i ve ne zaman ba?lady?y kesin olarak bilinmemektedir.

Konu ile ilgili çok farkly rivayet ve görü?ler ileri sürülmü?tür. Bunlardan en yaygyn olanyna göre Orhan Gazi devrinde Bursa’da bir cami in?aatynda demirci ve duvarcy olarak çaly?an Karagöz ve Hacivat kar?ylykly konu?malaryyla di?er çaly?anlary da o kadar güldürürler ki in?aat bir türlü bitmez. Bu nedenle padi?ah her ikisini de öldürtür; fakat sonradan pi?man olur. Bunun üzerine Bursa’da ya?ayan ?eyh Kü?teri isimli birisi Karagöz ve Hacivat’yn deriden tasvirlerini yaparak onlary bir perdeye yansytyr ve taklitlerle padi?ahy avutmak ister. Oyun böylece yaygynlyk kazanyr.

Karagöz oyununda dört bölüm vardyr. Bunlar: Giri?, muhavere, fasyl ve biti?tir. Karagöz perdesine önce göstermelik bir çiçek, a?aç vb. konur. Sonra kamy?tan yapylmy? bir düdü?ün çykardy?y sesle bu göstermelik kaldyrylyr. Hacivat müzik e?li?inde perdeye gelir, söze ba?lar ve bir gazel okur. Sonra Allah’a ve padi?ahyn sa?ly?yna dua eder. Gazeller okur. Bu gürültüye kyzan Karagöz, perdenin sa? üst kö?esinde Hacivat’yn üzerine atlar. Kavga ba?lar. Hacivat kaçar. Bir süre sonra tekrar perdeye gelir ve muhavere bölümü ba?lar. Bu bölüm, Karagöz ile Hacivat’yn arasyndaki konu?malary yansytyr. Hacivat ardyndan Karagöz perdeden ayrylyr. Fasyl ady verilen bölüm ise asyl oyunun gösterildi?i bölümdür. Oyunun konusuna göre perdeye de?i?ik tipler gelir. Bu tipler Karagöz’le güldürücü konu?malar yaparlar. Bu oyunlara Hacivat da katylyr. Biti? bölümünde ise perdede yalnyz Karagöz ve Hacivat vardyr.



Karagöz oyununun asyl tipleri Karagöz ve Hacivat’tyr.
Karagöz, karakter olarak okuyup yazmasy az, genellikle i?siz, her ?eye kary?an, merakly, korkak, aklyna geleni söyleyen, patavatsyz bir tiptir. Oyunda güldürü unsuru gerek onun cahilli?inden gerekse i?ine gelmemesinden do?an ters anlama, anlamamazlyktan gelme, benzetme, kar?ysyndakini güç duruma sokma vb. ile sa?lanyr.
Karagöz oyunu perde üzerine yansytylan tasvirlerle oynatylyr. Bu perdeye ayna da denir. Perdenin arkasyna ?ema ady verilen y?yk konulur. Tasvirler ise daha çok deve derisinden yapylyr. Deri i?lenerek saydam hale getirilir. Özel byçakla kesilir, kök boyalarla boyanyr. Hareketli kysymlar birbirine tutturulur.
Tarihte en çok bilinen Karagöz oyunlary; Aptal Bekçi, Balyk, Cambazlar, Çe?me Yahut Kütahya, Ferhat Yle ?irin, Kanly Nigar, Sünnet, Yalova Sefasy gibidir.

Karagöz oyunlary konularyna göre be? grupta toplanyr:
1. Konularyny halk hikayelerinden alan oyunlar.
2. Sosyal ele?tirilere dayanan oyunlar.
3. Adet ve inançlarla ilgili oyunlar.
4. Günlük hayaty konu alan oyunlar.
5. Taklide dayanan oyunlar.

Karagöz oyunlarynyn en önemli özelli?i güldürücü olmasydyr. Ayryca her oyunda tarihi ve sosyal konular i?lenerek dersler verilmek istenir.
Karagöz oynatycylary “hayali” ismiyle anylyrlar. Cumhuriyet döneminde Hayali Küçük Ali (Muhittin Sevilen) Karagöz oyununu hemen hemen tek ba?yna yyllarca ya?atmaya çaly?my?tyr.
Baty tipi tiyatrolaryn, televizyon programlarynyn yaygynla?masy sonucu Karagöz-Hacivat oyunlary eski itibaryny kaybetmi?tir. Bütün bunlara ra?men özellikle bayram ve Ramazan günlerinde Geleneksel Türk Seyirlik Oyunlary arasynda, geçmi?i yansytan bir e?lence ve e?itim aracy olarak varly?yny günümüze kadar sürdürmü?tür.