TOPIC:

Harezmi 780 senesinde Özbekistan'ın Karizmi kentinde dünyaya gelmiştir. Tam olarak ismi Ebu Abdullah Muhammed bin Musa El-Harezmi'dir. Kendisini matematik tarihinin en büyük bilim aşaması olarak tanımlayabiliriz. Çünkü cebirin ve algoritmanın kurucusudur. El Harezmi yalnızca matematikle değil aynı vakitte astronomi ve coğrafyayla da ilgilenmiştir. Batı aleminde en çok etkide tespit edilen bilim adamı diyebiliriz. Çalışmalarına Abbasi halifesi Mem'un doğrulusunda Bağdat Saray Kütüphanesine getirilmesiyle başlamıştır. Daha sonra burada yabancı eserlarin çevirisini gerçekleştirme hedefiyle kurulan bir çeviri akademisi olan Beyt'ül Hikme'de vazifeye başlar. Harezmi'nin bu kadar mühim bir bilim adamı olmasının nedeni yalnızca cebirin kurucusu olması değildir aynı vakitte geliştiricisi de olmasıdır. Hayatındaki bir çok büyük eserini Bağdat Saray Kütüphanesinde yapmıştır.

Harezminin ilk eserlarinden biri aritmetik bölümündedır. Fakat bu alanda bıraktığı eserın orjinali kayıptır. Bu kitabın bu güne kadar gelmesinin nedeni Bathlı Adelard'an doğrulusunda Lâtinciye çevrilmesinden kaynaklanır. Bu kitabın ismi De Numero Indorum (Hint Rakamları Hakkında)'dur. Bu kitabında on rakamlı hususmsal Hint rakamlama ve hesaplama sistemini anlatmıştır. Batıdaki matematikçiler Romalılardan bu yana sarfedilen harf rakam ve hesap sistemi yerine Hint rakam ve hesap sistemini kullanmayı bu esertan öğrenmişlerdir. Bu eserı batı alemindeki matematikçileri çok etkilemiştir. Daha sonra bu hesaplama sistemine Harezminin isminden türetilen algoritma (algorism) denmiştir. On rakamdan meydana gelen rakamlama sistemi ise, Harezmi doğrulusunda tanıtıldığı amacıyla Arap Rakamları ya da kökeni Hindistan bulunduğu amacıyla Hint-Arap Rakamları denmiştir.
Harezminin eserlari: Harezminin en büyük eseri cebirdir. Kendisi cebirin kurucusu ve geliştiricisidir. Bu hususta yazılan ilk ve yaygınlaştırılan kitap El Kitabü'l Muhtasar fi Hisabi'l Cebr ve'l Mukabele 'dir. Harezminin bu eseri kendine İslam ve batı bilim aleminde çok ün kazandırmıştır. Batı dünyası ilk kez bu kitap yardımıyla cebiri kullanmış ve öğrenmiştir. Bu eserta ana hususlar birinci ve ikinci dereceden denklemlerin çözümleri, binom çarpımları, detaylı cebir sorunları ve miras hesabıdır. Harezmi cebirle alakalı çalışmalarında ikinci dereceden denklemler husus üstünde çok durmuştur. Birinci dereceden denklemleri incelerken Yanlış Yolu İle Çözme Yöntemi'ni kullanmıştır.
Harezmi'nin bu büyük eserı 12. yüzyılda Chesterlı Robert ve Cremonalı Gerard doğrulusunda Latinceye çevrilmiştir. Batı dünyası bu esertan çok çok etkilenmiş ve cebiri bu sayede öğrenmiştir. Cebir batı aleminde el-cebr isminden algebra'ya dönüştürülmüştür. Daha sonra batı dillerinde cebir algebra olarak tanımlanmıştır. Aynı vakit Harezmi'nin bu eserı batı aleminde cebirin tüketiminin yaygınlaşmasında da büyük rol oynamıştır.
Harezmi Muhammed ibn İbrahim el-Fizari'nin Sanskrit dilinden Arapça'ya çeviri ettiği el-Sindhind (Siddhanta) isimli eserını Batlamyus'un Almagest'inden de yararlanarak düzeltmiştir. Muhtamelen bu eser iki ayrı şekilde çoğaltılmıştır. Bu eser teorik bilgilerde içeriyordu. Daha sonra bu eser Endülüslü astronom Meslemetü'l Mecriti doğrulusunda güncelleştirilmiştir. Yapıtın bu versiyonu Bathlı Adelard'ın ve daha sonra büyük ihtimalle Dalmaçyalı Hermann'ın gayretleriyle Latince'ye çevrilmiştir. Yapıtdaki en büyük gariplik Harezmi'nin açıları sinüs gibi trigonometrik fonksiyonlarla ifade ettiğini gösteren tablolar olmasıdır. Tabi bu tablolar bir çok soru işaretini meydana çıkarmıştır zira Harezmi trigonometrik işlevleri biliyor muydu yoksa daha sonra Meslemetü'l Mecriti doğrulusunda mı eklenmiştir bilinmiyor. Fakat fazlası bilim tarihçisi sinüs ve kosinüsü ilk kez Harezminin kullandığını söylüyor. Tanjant ve kotanjantı ise Meslemetü'l Mecriti'nin eklediği iddia ediliyor. Ama ne olursa olsun trigonometri İslam bilim dünyasına aittir. Trigonometrinin İslam dünyasının eseri olması bu hususta yeterli bilgiye sahip olamamalarına karşın islamın bilimi gerilettiğini iddia edenlere güzel bir cevaptır. Tabi yalnızca trigonometri değil matematik, astronomi, coğrafya, fizik, tıp gibi bilim dallarında da İslam bilim dünyası çok ilerlemiştir.

Harezmi'nin mühim eserlarinden olan usturlabın yapımı ve tüketimini izah eden eseri kayıptır. Harezmi yalnızca matematikle değil coğrafyayla da ilgilenmiştir. Batlamyus'un Coğrafya isimli eserını Kitabu Sureti'l Ard (Yer'in Biçimi Hakkında) olarak çeviri etmiştir. Bu sayede yunanlıların matematiksel coğrafya ile alakalı bulguların İslam bilim dünyasına girmesinde büyük rol oynamıştır. Bu eser çeviri edilirken üstünde eklemeler yapıldığından orijinalliğini biraz kaybetmiştir. Harezminin bu eserı mühim yerlerin paralel ve boylamlarını belirten çok sayıda tablo içermektedir. Harezmi'nin en ilgi çekici eserlarinden biride Nil'in kaynağını gösteren haritasının bulunmasıdır. Bu eser daha sonra Batlamyus-Harizmi Teorisi diye tanınmıştır. Harezmi 70 adet bilim adamıyla çalışarak 830 senesinde dünya haritası çizmiştir. Dünyanın çevresini ve hacmini hesaplama çalışmalarında da yer almıştır. Güneş saatleri, usturlaplar ve saatler üstüne yazılmış eserlari de vardır. Coğrafyanın yanı sıra astronomi biliminde de eserlar bırakmıştır. Astronomik cetvellerle alakalı kitaplar yazmış ve bu eserlar 12. y.y. da Latince' ye çevrilmiştir.

Muhtemelen Türk olan Harezmi İslam bilim alemindeki hususmunu almıştır. Genellikle matematik bölümünde eserlar bırakmış olan Harezmi'nin eserlari Batı bilim aleminde hala kullanılmakta ve öğretilmektedir. Bu büyük İslam alimi 850 senesinde Bağdat'ta vefat etmiştir.