TOPIC:

Sindirimin mekaniği bölümünde işaret edildiği gibi, ağız besinIerin sisteme giriş kapısıdır. Burada sert besinler çiğneme le parçalanırken salya ile ıslatılır ve yumuşatılır. Salya, üç çift büyük bez ve ağız mukozasındaki çok sayıda 'küçük bezlerden salgılanır. Üçbüyük bezden parotis seröz; submandibular (submaksilar) seröz-müköz; sublingual ise müköz bir bezdir( 397). Parotis ve submandibular bezler ancak uyanldıklan zaman salgı yaptıkları halde, sublingual bez, diğer küçük bezler gibi, sürekli olarak ince bir sıvı salgılar. Paretisin salgısı daha sulu olup, yüksek oranda enzim (pityaLin) içerir. Diğerlerinin salgısı müsinden dolayı daha koyudur.

Parotis. Kulak önünde yer alan bu bez 20-30 g ağırlıkta olup, fibröz ·bir kapsülle sarılıdır. Tubo-asiner yapıda ve lobüllü olan bezin kanalları toplanarak 2. molar Diş düzeyinde ağıza açılan Stenotı kanalını oluştururlar. Kazalarda Stenon kanalıkesilirse salya dışarıya akar, deneysel çalışmalarda ise kolaycasonda konabilir. Bezin loplar arası septumlarında gangzion oticum'dan gelen postgangllyoner parasempatik lifler,· damar çevresinde de sempatikler zengin sinir ağları yaparlar. Submandibular bez 7-12 g ağırlığında mikst (seröz-muköz) bir bezdir ve salgısını Warton kanalı ile dilaltı plikaları arasında ağız boşluğuna verir.

Dilaltı bezi 3-4 g kadardır ve birçok küçük bezden oluştuğu için 8-15 kanalcıkla salgısını akıtmaktadır.

Salyanın bazı özelliklerini şöyle sıralayabiliriz:

Yoğunluğu 1003-1009 olup, kana göre hipotoniktir. Viskositesi kanınkinden çok daha fazladır (19-35 kadar). Salyanın pH sı 6-7 kadardır. Bu değer C02/HCO:r oranına bağlıdır. Gerçek bir ölçüm myapmak isteniyorsa, salya toplanırken C02 içeriğinin kaybolmaması-na dikkat etmek gerekir. Kanda CO2 yükselirse salyaya geçerek, pH yı düşürebilir. Hiperpnö durumlarında ise salyanın pH değeri yükselir. Salyanın pH sı normal sınırlar içinde iken dişlerden Ca2+ mayrışmasını önler. Yemeklerden sonra dişleriri fırçalanmaması sonucu besin artıklarının fermentasyonu ya da mikroorganizmaların aktivitesiyle pH asit tarafa kayarsa, Ca2+ ayrışmasiyle dişler sertliğini kaybederek bozulur.

Salyanın Görevleri. 24 sa içinde 1200-1500 ml kadar salya ağız mboşluğuna akmaktadır. Bu ıslaklık konuşma ve yutmayı kolaylaştırdığı gibi, ağız boşluğunu yıkayarak, mukozadan gelen hücre döküntülerini de uzaklaştırır. Besinleri ıslatarak tad reseptörlerinin uyarılmasını da sağlayan salya, taşıdığı cx-amilaz (pityalin) enzimi ile mpişmiş nişastayı parçalar. Salyanın bileşiminde bulunan çeşitli elektrolitler, bir glikoprotein olan müsin, serum albumin ve serum globulinleri salyaya ideal bir kültür ortamı niteliği kazandırır .Fakat salyada bulunan lizozim ile tiyosiyanat iyonlannın antibakteriyel etkisiyle ağızda mikroorganizmaların üremesi engelle nir, Besin alınmasiyle salgılanan salyanın sürekli yıkayıcı etkisi yanında pH nın 6-7 arasında sabit kalması da normal koşullarda bir biyolojik denge yaratarak, lizozim ve tiyosiyanatın etkilerine yardımcı olur.

Ağızda Sindirim

Salyada bulunan cx-amilaz (pityalin) karbonhidratlar üzerine etkilidir. Optimal etkisi pH = 6-7 de olan enzimin aktivitesi için CLda gereklidir. Besinler ağızda kısa süre kaldığından, karbonhidratın (nişasta) ancak % 3-5 kadan hidrolize olarak (a - 1,4 bağlan parçalanır), maltoz ve izomaltoza ayrılır. Ağızda salya ile karışmış olan lokmadaki nişasta mide de pH-4'e yükselinceye kadar parçalanmaya devam eder. İnsan sindirim sisteminde sellülozu parçalayan enzim bulunmadığı için, sellüloz kabukla kaplı besinler sindirilmez. Ancak, besinler pişirilerek, bu koruyucu kabuk kaldırılırsa, pityalin etkili olabilmektedir. Karbonhidratların glikoz, fruktoz ve galaktoz gibi monosakkaritlere parçalanması ise duodenum ve ince Bağırsaklarda tamamlanır.

Özofagusta Salgı Faaliyeti. Özofagusun çeperinde bulunan salgı bezlerinden başlıca müsin salgılanmaktadır. Müsin lokmanın geçişi sırasında kayganlığı sağladığı gibi, çeperi lokmanın tahrişinden de korur. Özofagus alt ucunda sadece müsin salgılayan müköz bezlere, mideden özofagusa geçebilecek asitli sıvıya karşı çeperi koruyucu bir salgı yapan bezler de eklenir. Bazı peptik ülser vakalarında bu koruyucu mekanizma yetersiz kaldığından özofagus alt ucunda da peptik ülser gelişebilir.