TOPIC:

Okunabilirliğin ve anlaşılabilirliğin artırılması amacıyla makalede geçen bazı bankacılık/finans terimleri, 5411 Sayılı Bankacılık Kanununun 3. Maddesine binaen aşağıda verilmiştir [1]:

Mevduat bankası: Kendi nam ve hesabına mevduat kabul etmek ve kredi kullandırmak esas olmak üzere faaliyet gösteren kuruluşlar ile yurt dışında kurulu bu nitelikteki kuruluşların Türkiye'deki şubeleri

Katılım bankası: Özel cari ve katılma hesapları yoluyla fon toplamak ve kredi kullandırmak esas olmak üzere faaliyet gösteren kuruluşlar ile yurt dışında kurulu bu nitelikteki kuruluşların Türkiye'deki şubeleri

Kalkınma ve yatırım bankası: Mevduat veya katılım fonu kabul etme dışında; kredi kullandırmak esas olmak üzere faaliyet gösteren ve/veya özel kanunlarla kendilerine verilen görevleri yerine getiren kuruluşlar ile yurt dışında kurulu bu nitelikteki kuruluşların Türkiye'deki şubeleri

Finansal holding şirketi: İçlerinden en az bir tanesi bir kredi kuruluşu olmak şartıyla bağlı ortaklıklarının tümü veya çoğunluğu kredi kuruluşu veya finansal kuruluş olan şirket

Finansal kuruluş: Kredi kuruluşları dışında kalan ve sigortacılık, bireysel emeklilik veya sermaye piyasası faaliyetlerinde bulunmak veya 5411 Sayılı Kanunda yer alan faaliyet konularından en az birini yürütmek üzere kurulan kuruluşlar ile kalkınma ve yatırım bankaları ve finansal holding şirketleri

Mevduat: Yazılı ya da sözlü olarak veya herhangi bir şekilde halka duyurulmak suretiyle ivazsız veya bir ivaz karşılığında, istendiğinde ya da belli bir vadede geri ödenmek üzere kabul edilen para

Tasarruf mevduatı: Mevduat bankaları nezdinde açtırılan, gerçek kişilere ait ve münhasıran çek keşide edilmesi dışında ticari işlemlere konu olmayan mevduat hesapları

Kıyı bankacılığı: Bankacılık faaliyetleri, kurulu bulunulan ülke harici ile sınırlı tutulan veya ülke genelinde uygulanan ekonomik ve malî mevzuata tâbi olmayan ya da kurulu bulunulan ülkede yerleşik olanlardan mevduat ve fon kabulünün yasaklandığı bankacılık

Nisan 2013 itibariyle ülkemiz bankacılık sektöründe 4 adet kamu kalkınma ve yatırım, 2 adet TMSF bünyesinde, 5 adet özel yatırım, 4 adet yabancı yatırım, 3 adet kamu mevduat, 11 adet özel mevduat, 10 adet yabancı mevduat, 6 adet mevduat toplama yetkisine sahip yabancı ve 4 adet katılım bankası olmak üzere toplam 49 adet banka bulunmaktadır [2].

Ocak 2012 itibariyle ülkemiz bankacılık sektörüne ait temel veriler Tablo-1’de verilmiştir. Yaklaşık 3,5 Trilyon TL toplam hacme sahip olan bu sektörde meydana gelebilecek siber saldırılar sonucunda ulusal ekonomi ciddi düzeyde zarara uğrayacak, hatta ulusal güvenliğin sekteye uğraması söz konusu olabilecektir.

AKTİFLER
Milyon TL
Nakit Değerler ve TCMB
52.898
Bankalara Plasmanlar
42.793
Menkul Değerler Portföyü
285.029
Krediler
689.811
Takipteki Alacaklar (Net)
3.583
PASİFLER
Milyon TL
Mevduat ve Fon Toplamı
731.074
Bankalara Borçlar
143.477
Repo İşl. Sağlanan Fonlar
96.953
Gayrinakdi Krediler
218.603
Taahhütler
1.160.808
DİĞER
Milyon TL
Emanet Men. Kıy. (Nominal)
151.713
Tablo-1: Bankacılık sektörü verileri

Şekil-1 ele alındığında Ocak 2013 itibariyle toplam mevduat yaklaşık 500 Milyar TL civarında olup mevduat eğrilerinin eğimleri pozitif olmakta, dolayısıyla mevduat hacmi gün geçtikçe artmaktadır. Karşımıza çıkan bu büyük miktarlar, sektörde meydana gelebilecek siber saldırıların ulusal ekonominin ciddi düzeyde zarara uğramasına neden olacağı konusunda fikir vermektedir.


ekil1.png
Şekil-1: Mevduat miktarı

Her sektörde olduğu gibi bankacılık ve finans sektörünün de küresel boyutu bulunmaktadır. Bir ülkenin ekonomisinde meydana gelen bir kriz, diğer ülkeleri rahatlıkla etkileyebilmekte, bu hareketin ülkeler arasında zincirleme etkisi bulunmaktadır. Şekil-2’de ülkemiz bankacılık sektörünün yurtdışı bankalarla ilişkileri yer almaktadır.

Şekil analiz edildiğinde, yaklaşık 260 Milyar TL’lik bir hacme sahip olan yurtdışı bankalarla ilişkilerden dolayı, ülkemizde meydana gelebilecek bir siber saldırı, ulusal ekonomiyi ciddi düzeyde etkileyebileceği gibi, saldırının uluslararası düzeyde etki yaratması mümkün olabilecek; siber savaştan kaynaklanan bir durum uluslararası düzeyde etki oluşturabilir.

Şekil-3’te ATM, POS, banka kartı ve kredi kartı sayıları logaritmik y ekseni kullanılarak verilmiştir. Şekildeki 4 eğri analiz edildiğinde tümünün pozitif bir eğime sahip olduğu, yani sayılarının gün geçtikçe arttığı görülmektedir. Haziran 2012 itibariyle ülkemizde kullanılan toplam kredi kartı ve banka kartı sayısı yaklaşık 130 milyon olup, 15 yaşından büyük olan nüfus baz alındığında kişi başına yaklaşık 2,3 adet kart düşmektedir. Hemen herkesin ortalama 2 adet banka ya da kredi kartı kullandığı düşünüldüğünde, bankacılık sektörünü etkileyecek bir siber saldırı, tüm nüfusu direkt olarak etkileyebilecek güce de sahip olmaktadır.


ekil2.png
Şekil-2: Yurtdışı bankalarla ilişkiler

ekil3.png

Şekil-3: ATM, POS, banka kartı ve kredi kartı sayıları (bin)

Siber saldırılara maruz kalabilecek bir başka bankacılık türü de internet bankacılığı olarak karşımıza çıkmaktadır. Şekil-4 ve Şekil-5 analiz edildiğinde, internet bankacılığını kullanan aktif müşteri sayısının ve internet bankacılığı toplam işlem hacminin hızla arttığı gözlemlenmektedir. Mart 2012 itibariyle 9,3 milyon aktif müşteri sayısına ve yaklaşık 1,5 Trilyon TL’lik işlem hacmine sahip olan internet bankacılığını siber saldırılara karşı korumak için alınması gereken siber güvenlik önlemleri kritik öneme haiz olmaktadır.

ekil4.png

Şekil-4: İnternet bankacılığı aktif müşteri sayısı

Şekil-6’da banka türlerine göre toplam çalışan sayıları verilmiştir. Yaklaşık 200 bin çalışanı olan bankacılık sektöründe mevduat bankaları büyük paya sahip olmaktadır. Siber güvenlik açısından düşünülecek olursa, sektörde sosyal mühendislik saldırılarına karşı en fazla arayüzü de mevduat bankaları sağlamış olmaktadır.

ekil5.png

Şekil-5: İnternet bankacılığı toplam işlem hacmi


ekil6.png
Şekil-6: Bankacılık sektörü çalışan sayısı

Tablo-2’de bankaların sektör ağırlıkları belirlenmiştir. Sektörel ağırlıkların hesaplanmasında bankaların toplam aktif değerleri göz önünde bulundurulmuştur. Sektör paydaşları arasında yapılan bu tür sıralamalar, işletmecilerin kritikliğine ışık tutmaktadır. Tablo analiz edildiğinde ilk 15 bankanın toplam sektör payı yaklaşık %94 civarında olup, bu 15 banka siber güvenlik saldırılarına karşı alınması gereken önlemlerin kritikliği açısından ilk sıralarda yer almalıdır.

No.
Banka Adı
Toplam Aktifler, Milyon TL
Sektör Payları, %


1
Türkiye İş Bankası A.Ş.
165.608
13,663

2
Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası A.Ş.
153.738
12,683

3
Türkiye Garanti Bankası A.Ş.
152.402
12,573

4
Akbank T.A.Ş.
139.695
11,525

5
Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.
116.012
9,571

6
Türkiye Halk Bankası A.Ş.
100.965
8,330

7
Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O.
96.704
7,978

8
Finans Bank A.Ş.
46.839
3,864

9
Türk Ekonomi Bankası A.Ş.
40.652
3,354

10
Denizbank A.Ş.
37.556
3,098

11
HSBC Bank A.Ş.
26.362
2,175

12
ING Bank A.Ş.
22.396
1,848

13
Şekerbank T.A.Ş.
14.864
1,226

14
Türk Eximbank
14.765
1,218

15
İller Bankası A.Ş.
11.860
0,978

16
Türkiye Sınai Kalkınma Bankası A.Ş.
9.814
0,810

17
Citibank A.Ş.
8.070
0,666

18
Alternatif Bank A.Ş.
7.544
0,622

19
Anadolubank A.Ş.
6.733
0,555

20
Eurobank Tekfen A.Ş.
4.344
0,358

21
Tekstil Bankası A.Ş.
3.543
0,292

22
İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş.
3.378
0,279

23
Türkiye Kalkınma Bankası A.Ş.
3.069
0,253

24
Fibabanka A.Ş.
3.022
0,249

25
Aktif Yatırım Bankası A.Ş.
2.791
0,230

26
Turkland Bank A.Ş.
2.624
0,216

27
Arap Türk Bankası A.Ş.
2.611
0,215

28
Deutsche Bank A.Ş.
2.062
0,170

29
The Royal Bank of Scotland N.V.
2.044
0,169

30
BankPozitif Kredi ve Kalkınma Bankası A.Ş.
2.009
0,166

31
Merrill Lynch Yatırım Bank A.Ş.
1.922
0,159

32
Bank Mellat
1.416
0,117

33
Société Générale (SA)
1.212
0,100

34
JPMorgan Chase Bank N.A.
927
0,076

35
Turkish Bank A.Ş.
853
0,070

36
Birleşik Fon Bankası A.Ş.
795
0,066

37
Portigon AG
260
0,021

38
Nurol Yatırım Bankası A.Ş.
199
0,016

39
GSD Yatırım Bankası A.Ş.
147
0,012

40
Diler Yatırım Bankası A.Ş.
106
0,009

41
Credit Agricole Yatırım Bankası Türk A.Ş.
75
0,006

42
Habib Bank Limited
69
0,006

43
Adabank A.Ş.
51
0,004

44
Taib Yatırım Bank A.Ş.
20
0,002

Tablo-2: Bankaların sektör ağırlıkları

Tablo-3’te ise diğer sektör kurumlarının ağırlıkları belirlenmeye çalışılmıştır. Tabloda kullanılan toplam hacim parametresi, her bir kurum için farklı anlama gelebilmekte, dolayısıyla bu kurumların sektörel ağırlıklarını hesaplama yönteminde yorumlama kullanılmak zorunda kalınmıştır. Örneğin Merkez Bankası’nın sektörel ağırlığını belirlemek için, bir yıl içerisinde bankalar arası yapılan EFT işlem hacmi kullanılırken, Gelir İdaresi Başkanlığı’nın sektörel ağırlığını belirlemek için 2011 yılı genel bütçe geliri kalemi kullanılmıştır.

Tüm bankacılık ve finans sektörü işletmecilerinin sektör ağırlıklarının kesin olarak belirlenebilmesi için BDDK ve SPK başkanlığında kurulacak bir komisyonun çalışma yapması tavsiye edilmektedir. Bu çalışmada, işletmeciler arası sıralama yapılabilmesi için ortak parametreler belirlenmeli ve kurumlar bazında ölçümler yapılmalıdır.

No.
Kurum Adı
Toplam Hacim, Milyon TL
Sektör Payları, %


1
Merkez Bankası
21.919.000
80,9911

2
Ekonomi Bakanlığı
1.446.720
5,3457

3
Muhasebat Genel Müdürlüğü
915.776
3,3838

4
Merkezi Kayıt Kuruluşu
750.582
2,7734

5
İMKB
745.536
2,7548

6
Hazine Müsteşarlığı
675.598
2,4963

7
Gelir İdaresi Başkanlığı
319.513
1,1806

8
Bankalararası Kart Merkezi
288.663
1,0666

9
İstanbul Altın Borsası
2.034
0,0075

10
Kredi Kayıt Bürosu
40
0,0001

Tablo-3: Diğer sektör kurumlarının ağırlıkları