Yazılı soruları,konu Özetleri,etkinlik,testler

7.Sınıf Fen Bilimleri Dersi Konu Özetleri

7.Sınıf Fen Bilimleri Dersi Sindirim Sistemi ve Sindirimde Görevli Organlar Konu Özeti

SİNDİRİM SİSTEMİ VE SİNDİRİMDE GÖREVLİ ORGANLAR

Canlılar, yaşam süreleri boyunca enerjiye ihtiyaç duyarlar. Bu ihtiyaç duyulan
enerji, besin maddelerinden sağlanır.

Canlı vücudunun sağlıklı çalışabilmesi için bazı maddelere gereksinimi vardır.

Yani; vücudumuzun büyümesi, çoğalması, hareket etmesi için ihtiyaç duyduğu yiyecek ve içeceklere besin denir. Besinler görevlerine göre; enerji vericiler, yapıcı-onarıcılar ve düzenleyiciler olmak üzere üç gruba ayrılırlar.

Not :

Vücudumuzun yapım ve onarımı öncelikle proteinlerden sorulur. Proteinler yıpranan hücrelerin, dokuların onarılması ve yaraların iyileşmesinde önemli bir göreve sahiptir. Ayrıca proteinler hücrenin yapısına da katılırlar.

Yukarıda gruplandırdığımız besinlerin, vücudumuzda kullanılabilmesi için küçük parçalara ayrılması gerekir. Büyük yapılı besinlerin enerji üretmek amacıyla daha küçük yapılara parçalanmasına sindirim denir.

Canlılarda gerçekleşen metabolizma olaylarında görev alan ve bu olayları hızlandıran maddelere enzim denir. Görev alan enzimlerin miktarı ve yapısı değişmez.

Not :

Karbonhidratlar sindirildiğinde basit şekerlere (glikoz) dönüşür.

Proteinler sindirildiğinde aminoasitler meydana gelir.

Yağlar sindirildiğinde yağ asidi ve gliserol oluşur.

Not :

Su, mineral ve vitaminler sindirime uğramadan kana karışırlar.

S indirilen besinler, önce kana daha sonra hücrelere taşınırlar. Taşınan bu besinler
hücreler tarafından kendi ihtiyaçları için kullanılırlar.

Besinler, mekanik ve kimyasal sindirim olmak üzere iki şekilde sindirilir.

1.            Mekanik Sindirim: Gelişmiş canlılarda, besinlerin dişler ve kaslar yardımıyla
küçük parçacıklara ayrılmasına mekanik sindirim (fiziksel sindirim) denir.

Mekanik sindirim; ağızda dişler, mide ve ince bağırsakta düz kasların yardımı ile
olur. Besinin ezilmesi, yumuşatılması ve öğütülmesi ile gerçekleşir.

2.            Kimyasal Sindirim: Besin maddelerinin su ve sindirim enzimleri yardımıyla
yapıtaşlarına parçalanmalarına kimyasal sindirim denir.

Peki; vücudumuza alınan bu besinler hangi organlarda sindirilir?

#              Sindirim organları sırasıyla; ağız, yutak, yemek borusu, mide, ince bağırsak,
kalın bağırsak ve anüstür.

#              Karaciğer, pankreas, safra kesesi ve tükürük bezleri sindirime yardımcı organ
ve yapılardır.

Sindirim sisteminde görev alan organ ve yapılar. Şimdi sindirim sistemi organ ve yapılarını inceleyelim.

 

 

 

SİNDİRİM SİSTEMİ ORGAN VE YAPILARI


AĞIZ

İnsan vücudunda sindirimin başladığı yer ağızdır. Tükürük bezleri ve dişler ağızda gerçekleşen sindirime yardımcı yapılardır. Ağzımıza aldığımız besinler tükürük bezinden salgılanan tükürük ile yumuşatılır ve dişler tarafından küçük parçalara ayrılır.

Tükürük Bezleri

Çene altı, kulak altı ve dil altı olmak üzere üç çeşit tükürük bezi vardır. Tükürük bezleri, sindirim için de önemli olan tükürüğü üretip, salgılamakla görevlidir.

Tükürüğün yapısında bulunan amilaz enzimi ağıza alınan nişastanın kimyasal sindirimini gerçekleştirir.

Çiğneme işlemi de sindirime yardımcıdır. Çiğneme ile dil, çene ve yanak kasları da besinlerin mekanik sindirimini gerçekleştirir. Ayrıca dil, besinlerin ağızdan yutağa itilmesinde görevli bir yapıdır.

DİŞLER

Dişlerimiz besinlerin mekanik sindiriminde oldukça etkilidir.

Dişler üç kısımdan meydana gelir.

Taç: Görünen beyaz renkli ve parlak olan kısımdır.

Boyun: Diş eti ile sarılı olan kısımdır.

Kök: Çene kemiğine gömülü olan kısımdır.

Mine tabakası: Taç tabakasının üstünü örten sert ve parlak olan kısımdır.

Dişler görevlerine göre dörde ayrılırlar.

 

Köpek dişleri: Besinleri parçalarlar. Alt ve üst çenede ikişer tane olmak üzere toplam dört tane köpek dişi bulunur.

Kesici dişler: Besinleri kesip koparırlar. Alt ve üst çenede dörder tane olmak üzere toplam sekiz tane kesici diş vardır.

Küçük azı dişleri: Besinleri öğütürler. Alt ve üst çenede dörder olmak üzere toplam sekiz tane küçük azı dişi vardır.

Büyük azı dişleri: Besinleri öğüterek ufalarlar. Alt ve üst çenede dörder tane olmak üzere toplam 8 tane büyük azı dişi vardır.

Not

Yetişkin bir insanda 16 alt çenede, 16 üst çenede olmak üzere toplam 32 tane diş bulunur.

Beslenme ve sindirimde önemli bir yere sahip olan ağız ve diş sağlığını korumak için gereken önem verilmelidir. Dişler arasında kalan besin parçaları, zamanla bakterilere yol açıp diş çürümelerine sebep olabilir. Bu yüzden yemeklerden sonra mutlaka dişlerimizi fırçalamalıyız. Diş fırçasını sık sık değiştirmeli ve diş kontrollerini aksatmamalıyız. Ayrıca kullandığımız diş fırçası orta sertlikte olmalıdır.

Ağzımızda hem mekanik hem de kimyasal sindirim gerçekleşir. Ağızdaki mekanik sindirimin dişler, çene ve dil kasları ile gerçekleştiğini öğrendik.

Peki ağızdaki kimyasal sindirim nasıl olur?

Ağızdaki tükürük bezinden salgılanan tükürükteki sindirim enzimleri ve su yardımıyla kimyasal sindirim gerçekleşir.

Not

Karbonhidratların kimyasal sindirimi ağızda başlar.

Yirmi yaş dişleri: Alt ve üst çene de ikişer tane olmak üzere toplam 4 tane yirmilik diş bulunur. Bu dişler bazı insanlarda eksik olabilir veya hiç çıkmayabilir.

YUTAK

Yutak, ağızdan sonra gelen ve besinlerin itildiği boşluktur.
Lokmaların yemek borusuna kolayca geçmesini Yutak sağlar.

 NOT

Yutakta sindirim gerçekleşmez.

YEMEK BORUSU

Lokmalar yutaktan yemek borusuna geçer. Bu arada lokmaların soluk borusuna gitmemesi için gırtlak kapağı soluk borusunu kapatır.

Yemek borusu; yutak ile mide arasında yer alan bir borudur. Uzunluğu 15-20 cm kadardır. Besinler, düz kaslardan yapılmış olan yemek borusunun kasılıp gevşemesi sayesinde ilerler.

NOT

Bir sindirim sistemi organı olan yemek borusunda sindirim gerçekleşmez. Yemek borusu, besinleri mideye iletmekle görevlidir.

 

 

 

MİDE

Mide, diyaframın hemen altında yemek borusu ile bağırsakların arasındaki bir sindirim organıdır. Sindirim borusunun en geniş kısmıdır. Karın boşluğunun sol üst kısmında yer alan mide, sağ tarafa doğru kıvrılmıştır. Mide, düz kaslardan oluşan ve isteğimiz dışında çalışan bir sindirim organımızdır.

Midenin içinde bulunan iç salgı bezleri sindirim özsuyu salgılar. Kasılıp gevşeyerek hareket eden mide, besinleri bulamaç haline getirir. Proteinlerin kimyasal sindirimi enzimler yardımıyla midede de başlar.

Mide özsuyunda bulunan asit (HCl), mideye gelen zararlı bakterileri öldürür. Besinler 1-4 saat midede kaldıktan sonra yavaş yavaş ince bağırsağa geçer.

Not :

Mideden mukus adı verilen bir sıvı salgılanır. Bu sıvı, midenin iç duvarını tamamen örter ve midenin kendini sindirmesini engeller.

Not :

Her seferinde bir püskürtme ile midenin yemekten sonra boşalma süresi, yaklaşık 2 ile 6 saattir.

 

İNCE BAĞIRSAK

İnsanlarda 6 metreyi aşan boyu ile ince bağırsak besin kanalının en uzun bölümüdür.

İnce bağırsağın ilk 25 cm'lik kısmına on iki parmak bağırsağı denir. Mideyi terk eden bulamaç halindeki besin parçaları; pankreas, karaciğer, safra kesesi ve ince bağırsağın duvarındaki bezlerden salgılanan sindirim sıvıları ile on iki parmak bağırsağında karışır. Karaciğerden salgılanan safra ince bağırsağa gönderilir ve yağların fiziksel sindirimini ince bağırsakta gerçekleştirir.

Ayrıca protein, yağ ve karbonhidratların kimyasal sindirimi ince bağırsakta tamamlanır. Pankreastan salgılanan pankreas özsuyunda karbonhidrat, yağ ve proteinlere etki eden enzimler bulunur. Kimyasal sindirimi tamamlanan besinlerin kana geçişi ince bağırsakta gerçekleşir.

Not

Yağların mekanik sindirimine yardımcı olan safra sıvısında enzim bulunmaz.

İnce bağırsağın sindirim görevinin dışında emilim görevi de vardır. İnce bağırsak duvarındaki geniş halkasal kıvrımlar, villus (tümür) denilen parmak şeklinde uzantılar oluşturmuştur. Bu villuslar sayesinde ince bağırsakta bulunan sindirilmiş besinlerin emilimi gerçekleşir.

KALIN BAĞIRSAK

Kalın bağırsak (kolon), ince bağırsağa madde geçişini kontrol eden kas yapısındaki bir kapakçıkla bağlantı kurarak birleşir.

İnsanda bulunan kalın bağırsak "U" şeklinde ve 1,5 metre uzunluğundadır. İnce bağırsak ile kalın bağırsağın birleştiği yerin altındaki kısma kör bağırsak adı verilir. Kör bağırsakta apandis denilen bir çıkıntı bulunur. Bu çıkıntı iltihaplanırsa apandisit adı verilen hastalık meydana gelir.

Sindirim kanalına her gün salgılanan ortalama 7 litre sıvı, bir insanın içtiği günlük su miktarından çok daha fazladır. Bu suyun büyük bir bölümü besinlerle birlikte ince bağırsakta emilmektedir. Arta kalan sıvının çoğunluğu da kalın bağırsakta geri emilmektedir.

Kalın bağırsağın görevi; bağırsağa gelen besin atıklarındaki su, mineral ve bazı vitaminleri geri emmektir.

Not :

Kalın bağırsakta sindirim gerçekleşmez.

 

ANÜS

Kalın bağırsaktan gelen besin atıklarının bulunduğu posa anüs tarafından dışkılama ile dışarı atılır.

Not :

Lokmanın çiğnenip yutulmasının ardından, yemek borusuna geçip mideye ulaşması 5-10 saniye sürer. Sindirimin sonuçlanması ve besinlerin emilimi 5-6 saatte gerçekleşir. 12-24 saatte sindirilemeyen maddeler kalın bağırsağı geçerek, dışkı halinde anüsten atılır.

Kalın bağırsakta bazı yararlı bakteriler bulunur. Bu bakteriler B ve K vitamini üretmekle görevlidir.

SİNDİRİME YARDIMCI ORGANLAR
PANKREAS

Mide ile on iki parmak bağırsağı arasında bulunan çok önemli bir salgı bezidir. Pankreas salgılarını on iki parmak bağırsağına gönderir. Salgıladığı enzimler sayesinde protein, yağ ve karbonhidratların kimyasal sindirimine yardımcı olur.

Pankreastan insülin ve glukagon hormonları salgılanır. Bu hormonlar vücudumuzda kan şekerinin ayarlanmasında önemli rol oynarlar.

KARACİĞER

Karın boşluğunda, midenin sağ üst kısmında yer alır. Yetişkin bir insanda uzunluğu 30 cm ve ağırlığı yaklaşık 1,5 kg kadardır. Karaciğer, görevlerinden dolayı vücuttaki hemen hemen bütün organlarla ilişki halindedir.

Safra denilen sıvıyı üreterek yağların sindirimini kolaylaştıran karaciğerin alt yüzeyinde ise safra (öd) kesesi bulunur. Safra kesesi karaciğerin ürettiği safrayı depolamakla görevlidir.

Karaciğerin Görevleri

               Safra (öd suyu) üretir.

               Kan şekerini ayarlar ve kandaki fazla şekerin depolanmasını sağlar.

               Vücut ısısını ayarlar.

               Kan basıncını düzenler.

               Çok zehirli bir madde olan amonyağı, daha az zehirli olan üre ve ürik aside çevir.

  

ÖNEMLİ

               Proteinlerin kimyasal sindirimi midede başlar, ince bağırsakta biter.

               Karbonhidratların kimyasal sindirimi ağızda başlar, ince bağırsakta biter.

               Yağların kimyasal sindirimi ince bağırsakta başlar, yine ince bağırsakta biter.

 

               Su, mineral ve vitaminler sindirime uğramadan kana karışırlar.

 

 Bu konu ile ilgili ders etkinliklerini ve testleri sitemizde bulabilirsiniz.

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

2017-2018 7.Sınıf Yazılı Soruları

2017-2018 7.Sınıf İçeriği