Yazılı soruları,konu Özetleri,etkinlik,testler

6.Sınıf Türkçe Dersi Konu Özetleri

ÜNLÜ TÜREMESİ: “-cık, -cik” ekiyle sözcük türetirken, sözcükte ve ekte bulunmayan fazladan bir ünlü ortaya çıkar. Bu olaya “ÜNLÜ TÜREMESİ” denir.

sözcük       ek
dar       –    cık    
  daracık
                                ünlü türemesi

az        –    cık    
  azıcık
                                ünlü türemesi

genç     –   cik    
  gencecik
                                ünlü türemesi  (* ünsüz yumuşaması)


* Bazı sözcükler pekiştirilirken (anlamca güçlendirilirken) “ünlü türemesi” olur.

sözcük              pekiştirilmiş sözcük
sağlam       
   sa – p – a – sağlam
                                   ünlü türemesi

yalnız         
   ya p  a – yalnız   
                                   ünlü türemesi

 

ÜNLÜ DÜŞMESİ: Türkçede her hecede bir ünlü bulunur. Bu nedenle ünlü düşmesinin olduğu yerde aynı zamanda hece sayısı da düşer.

* İkinci hecesinde dar ünlü bulunan kimi sözcükler ünlüyle başlayan ek aldığında ünlü düşmesi (hece düşmesi) görülür.

NOT: Ünlü düşmesini yazıda göstermemek bir yazım yanlışıdır.

sabır – ım   
  sabrım  (doğru)      sabırım  (yanlış)
                        ünlü düşmesi

burun – u    
  burnu  (doğru)        burunum  (yanlış)
                        ünlü düşmesi

nesil – i      
  nesli  (doğru)          nesili  (yanlış)
                        ünlü düşmesi

gönül – üm 
  gönlüm  (doğru)      gönülüm  (yanlış)
                        ünlü düşmesi


* Ad ile yardımcı fiilden oluşan bazı birleşik fiillerde “ünlü düşmesi” görülür. Bu tip birleşik fiillerde ünlü düşmesini yazıda göstermemek ve ad ile yardımcı fiili ayrı yazmak bir yazım yanlışıdır.

Ad    Yard. Fiil
şükür     et–         
  şükret–  (doğru)       şükür et–  (yanlış)
                                  ünlü düşmesi

kayı    ol–         
  kaybol–  (doğru)       kayıp ol–  (yanlış)
                                 ünlü düşmesi
                                 (* ünsüz yumuşaması: p
b)


* Yapım ekleriyle sözcük türetilirken bazen “ünlü düşmesi” görülür.

sıyır-  – ık  
  sıyrık  (doğru)        sıyırık  (yanlış)
                       ünlü düşmesi
ayır-  – ım  
  ayrım  (doğru)        ayırım  (yanlış)
                        ünlü düşmesi
sarı – ar–   
  sarar–  (doğru)       sarıar–  (yanlış)
                        ünlü düşmesi
kavur- – ul– muş 
  kavrulmuş  (doğru)     kavurulmuş  (yanlış)
                                ünlü düşmesi
savur- – ul– an    
  savrulan  (doğru)        savurulan  (yanlış)
                                ünlü düşmesi

* Bazı birleşik sözcüklerin oluşumu sırasında “ünlü düşmesi” görülür.

pazar   ertesi  
  pazartesi
kayın   ana     
  kaynana   
ne       için      
  niçin  
ne       asıl      
  nasıl 
                            ünlü düşmesi


* Yer-yön anlamı taşıyan bazı sözcüklerde “ünlü düşmesi” görülür. Bu tip sözcüklerde, daha çok söyleyişte görülen “ünlü düşmesi”ni yazıda göstermek bir yazım yanlışı değildir. Her iki biçim de yazım kurallarına uygundur.

bura – da   
  burda    (doğru)         burada  (doğru)
şura – da   
  şurda    (doğru)         şurada  (doğru)
ora – da     
  orda      (doğru)        orada    (doğru)
içeri – de   
içerde     (doğru)        içeride  (doğru)
dışarı – da  
  dışarıda (doğru)       dışarıda (doğru)
ileri – de    
  ilerde     (doğru)        ileride   (doğru)
nere – de  
  nerden   (doğru)       nereden (doğru)
                      ünlü düşmesi


* Hece ölçüsüyle söylenen, yazılan şiirlerde kalıba uydurmak amacıyla ünlü düşürebilir. 

Güzelliğin on par’etmez     (para etmez)
                      ünlü düşmesi
Bu bendeki aşk olmasa
                                   Âşık Veysel

Yukarıdaki şiir hece ölçüsünün 8’li kalıbıyla söylenmiştir. Şair birinci mısrayı “Güzelliğin on para etmez” biçiminde söylese, 9 hece olduğu için şiirin ölçüsü bozulacak. Ölçüye uydurmak için bir ünlüyü düşürüyor, hece sayısı 8 oluyor.

ÜNSÜZ DÜŞMESİ: Kimi sözcüklerde türetme ve birleştirme sırasında “ünsüz düşmesi” görülür.

küçük cük  
  küçücük
                           ünsüz düşmesi

ufak cık      
  ufacık
                           ünsüz düşmesi

yüksek l     
  yüksel
                           ünsüz düşmesi

alçak  – l       
  alçal
                           ünsüz düşmesi

seyrek l      
  seyrel
                           ünsüz düşmesi

ad  –  daş       
  adaş
                            ünsüz düşmesi

ast  –  teğmen   
  asteğmen
                           ünsüz düşmesi

üst  –  teğmen   
  üsteğmen
                           ünsüz düşmesi


ÜNSÜZ TÜREMESİ:
Bazı sözcükler ünlüyle başlayan ek aldıklarında veya başka sözcüklerle birleşirken, sözcüğün sonundaki ünsüz ikizleşir. Bu olaya “ünsüz türemesi” denir.

* Bazı sözcükler ünlüyle başlayan ek aldıklarında “ünsüz türemesi” görülür.

hak  –  ım   
   hakkım
                         ünsüz türemesi

şık  –  ı       
   şıkkı
                         ünsüz türemesi

* Ad ile yardımcı fiilden oluşan bazı birleşik fiillerde “ünsüz türemesi” görülür.

Ad    Yard. Fiil
af           et–          
   affet–
                                   ünsüz türemesi

his         et–          
   hisset–
                                   ünsüz türemesi


NOT: Ad ile yardımcı fiilden oluşan birleşik fiillerde, birleşme sırasında ünsüz türemesi olursa, bu tip birleşik fiiller bitişik yazılır. Bunları ayrı yazmak bir yazım yanlışıdır.

affetmek       (doğru)             af  etmek      (yanlış)
reddetmek     (doğru)              ret  etmek     (yanlış)
zannetmek     (doğru)              zan  etmek    (yanlış)

ÜNSÜZ YUMUŞAMASI:
p, ç, t, k sert ünsüzleriyle biten sözcük veya eklere, ünlüyle başlayan bir ek ya da sözcük getirildiğinde bu ünsüzler yumuşayarak “b, c, d, g-ğ” biçimlerine dönüşür. Bu olaya “ünsüz yumuşaması” denir.

p, ç, t, k    
     b, c, d, g-ğ
 SERT             YUMUŞAK

dolap – ın     
   dolabın
    SERT             YUMUŞAK
                p  
  b
        ünsüz yumuşaması

ilaç – ım    
   ilacım
 SERT              YUMUŞAK
              ç  
  c
        ünsüz yumuşaması

kanat – ı    
   kanadı
    SERT            YUMUŞAK
              t  
  d
        ünsüz yumuşaması

gözlük – üm  
   gözlüğüm
      SERT             YUMUŞAK
                  k  
  ğ
         ünsüz yumuşaması

ahenk – i    
   ahengi
     SERT           YUMUŞAK
               k  
  g
        ünsüz yumuşaması

* Sert ünsüzle biten eklerden sonra ünlüyle başlayan başka bir ek getirildiğinde yine “ünsüz yumuşaması” meydana gelir.

gel – ecek – iz    
   geleceğiz
           SERT              YUMUŞAK
                       k  
  ğ
               ünsüz yumuşaması

NOT: Sert ünsüzle biten bazı sözcüklerde “ünsüz yumuşaması” görülmez.

hukuk – un   
    hukukun
saç – ım      
    saçım
devlet – in    
    devletin
çöp – ü       
    çöpü


ÜNSÜZ BENZEŞMESİ:
Sert ünsüzle (p, ç, t, k, f, s, ş, h) biten sözcüklerden sonra getirilen eklerin ilk harfi sert ünsüz olur. Sözcüğün son ünsüzü ile getirilen ekin ilk ünsüzü sertlik yönünden birbirine benzer, uyum sağlar. Bu kurala “ünsüz benzeşmesi” denir.

Sert Ünsüzler:  p, ç, t, k, f, s, ş, h    ( F ı s t ı k ç ı  Ş a h a p )

dolap    –    tan
 SERT     SERT
ünsüz benzeşmesi

koş      –     tuk     –    ça
SERT  SERT  SERT  SERT 
      ünsüz benzeşmesi


hukuk   –    çu 
    SERT   SERT
 ünsüz benzeşmesi

hapis    –    ten 
  SERT    SERT
ünsüz benzeşmesi


NOT: Ünsüz benzeşmesi kuralına uymamak bir yazım yanlışıdır.

yapışkan    (doğru)    –      yapışgan      (yanlış)
üretken    (doğru)    –      üretgen       (yanlış)
konuştum   (doğru)    –      konuşdum     (yanlış)
sokaktan    (doğru)    –     sokakdan      (yanlış)
dişçi         (doğru)    –     dişci            (yanlış)
sabaı     (doğru)    –     sabahcı        (yanlış)


ULAMA:
Ünsüzle biten bir sözcükten sonra ünlüyle başlayan bir sözcük geldiğinde, birinci sözcüğün son ünsüzü ikinci sözcüğe ulanarak okunur.

NOT: Ulama, sadece okunuşta meydana gelen bir ses olayıdır. Ayrıca virgül ulamayı engeller.

Benim  için  paranın  hiçbir  önemi  yok.
      ulama                      ulama

Senin  alev  gözlerin 
     ulama
Eritse  şu  ruhumu

Buz  olur  kesilirim
   ulama
Yanarken  içim
          ulama


KAYNAŞTIRMA:
Türkçede sözcüklere ekler getirilirken, bazen sözcük ile ek arasına yardımcı (kaynaştırıcı) sesler girer. Bu olaya “kaynaştırma” denir.

NOT: “Kaynaştırma” olayının olduğu yerde aynı zamanda “ünsüz türemesi” de vardır. Çünkü sözcük ile ekte bulunmayan bir ses (kaynaştırma ünsüzleri) ortaya çıkmıştır. 


Kaynaştırma olayı değişik biçimlerde görülür:


a)  Kaynaştırma Ünsüzleri

Türkçenin ses özelliklerine göre, iki ünlü yan yana gelemez. Ünlüyle biten bir sözcüğe ünlüyle başlayan bir ek getirildiğinde, sözcük ile ek arasına “y, ş, s, n” ünsüzlerinden biri getirilerek kaynaştırma yapılır.

Kaynaştırma ünsüzleri:  y, ş, s, n     ( y a ş a s ı n )

Sözcük     Ek
bahçe    –   e      
    bahçeye
sofra     –   ı       
    sofrayı
çınla      –   acak 
    çınlayacak
yürü      –   erek 
    yürüyerek
anla       –   an   
    anlayan
                                     kaynaştırma  (*ünsüz türemesi)

iki         –   er     
    ikişer
altı        –   ar     
    altışar
                                    kaynaştırma  (*ünsüz türemesi)

çanta     –   ı      
    çantası
beste     –   i      
    bestesi
                                       kaynaştırma  (*ünsüz türemesi)

pasta     –   ın    
    pastanın
Gözde   –   in     
    Gözdenin
                                         kaynaştırma  (*ünsüz türemesi)

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile

2017-2018 6.Sınıf Yazılı Soruları

2017-2018 6.Sınıf İçeriği