İnsanlar İşleyerek Maddeyi Değiştirirler

MADDENİN DEĞİŞİMİ

İnsanlar İşleyerek Maddeyi Değiştirirler

        Günlük hayatta kullandığımız nesnelerin yapımında çeşitli maddeler kullanılır. Bu maddeler, nesnelerin kullanım alanlarına uygun seçilir.

      Örneğin; bina yapımında sağlam ve sert, konfor ve rahatlık için kullanılan eşyalar ise esnek ve yumuşak maddelerden yapılır.

      Nesnelerin yapımında ve malzeme olarak kullanılan maddeleri şu şekilde sınıflandırma yaparız.

1. Doğal maddeler

2. İşlenmiş maddeler

3. Yapay maddeler

1.  Doğal Maddeler

        Doğada kendiliğinden bulunan maddelere doğal madde denir.

        Taş, toprak, ağaç, demir, altın, sebze, meyve, su, kömür, pamuk, petrol birer doğal maddedir.

        Doğal maddeler, çeşitli ürünleri elde ederken ham madde olarak kullanılır.

Örneğin; doğal madde olan pamuk, iplik ve kumaş yapımında kullanıldığında ham olarak adlandırılır. 

2. İşlenmiş Maddeler

           Doğal maddelerin insanlar tarafından fabrika, atölye vb. yerlerde işlenmesiyle elde edilen maddeye işlenmiş madde denir.

           İşlenmiş ürünlerin yapımında kullanılan maddeler malzemedir.

 Örneğin;

* Pamuktan yapılan kumaş ya da iplik işlenmiş maddedir.

* Doğal madde olan zeytinden elde edilen zeytinyağı işlenmiş maddedir. 

* Petrolden elde edilen benzin, mazot, gazyağı işlenmiş maddedir.

* Buğdaydan elde edilen ekmek işlenmiş bir maddedir.

         Pamuk ipliğinin ürünü olan kumaş ve bluz son üründür. Buğday ve unun işlenmesiyle elde edilen ekmek son üründür. Ekmek, köfte ve tatlı için kullanıldığında malzeme olur.

           Bazen doğal maddeler, yeni bir ürün elde etmek için değil de var olan ürünün ömrünü uzatmak için işlemden geçirilir. Örneğin;  doğal madde olan süt, fabrikalarda işlemden geçirilerek pastörize süt elde edilir. Pastörize süt de işlenmiş bir maddedir.

          Bazı işlenmiş maddelerin yapımında doğal olmayan maddeler kullanıldığı için tümüyle doğal madde olarak nitelendiremeyiz.  

3. Yapay Maddeler

Doğada bulunan doğal maddelerin bilinçsiz bir şekilde insanlar tarafından tüketilmesi sonucunda, doğal maddelerin yerine kullanılmak üzere çeşitli yollarla yapılan maddeler yapay madde denir.  

Örneğin;

* Ağaçtan elde edilen doğal tahta yerine kullanılan sunta yapay maddedir. Sunta, odun talaşının yapıştırılıp sıkıştırılmasıyla elde edilir.

* Paket lastiği, otomobil lastiği yapımında kullanılan kauçuk petrol katranından yapılan yapay bir maddedir. Kauçuk ağacından elde edilen doğal kauçuğun yerine kullanılır. 

* Doğal derinin yerine kullanılan vinileks yapay bir maddedir.

* Pamuk, ipek ve yün yerine kullanılan naylon yapay bir maddedir.

* Tencere yapımında demir ve çelik yerine kullanılan teflon yapay bir maddedir.

             Yapay maddeler, doğal kaynakların tüketilmesine karşın üretilen doğal ürünlerin yerine kullanılan maddelerdir.  

Petrolden Neler Elde Edilir?

          Petrolden birçok doğal ve yapay madde elde edilir. Petrolden elde edilen doğal maddeler:       Yer altından çıkarılan petrol, rafinerilere götürülerek işlenir. Burada ısının etkisiyle petrolü oluşturan maddeler birbirinden ayrılır.

Benzin; taşıtlarda yakıt olarak kullanılır.

Motorin (mazot); evlerin ısıtılmasında, fabrikalarda ve bazı taşıtlarda yakıt olarak kullanılır.

Gaz yağı; uçak yakıtlarına katılır, ısınma ve aydınlatmada kullanılır.

Petrol gazı (LPG); mutfakta tüplü ocaklarda, taşıtlarda benzin gibi yakıt olarak kullanılır. 

Petrolden elde edilen yapay maddeler:

            Petrol katranından plastik, naylon, teflon, kauçuk gibi yapay maddeler elde edilir.

Plastik: Plastikten leğen, kova gibi ev eşyaları, çeşitli oyuncaklar yapılır. Pencere yapımında kullanılır. Plastikten bakalit denilen sert plastik de yapılır. Bakalit tencere, tava, çaydanlık vb. saplarında, televizyon, radyo gibi ürünlerde, araba aksesuarlarında kullanılır.

 Naylon: Günümüzdeki giysilerin birçoğunda yün veya pamuğun yanında naylon iplik de kullanılır. Naylondan elde edilen sentetik iplikten yapılan kumaşa sentetik kumaş denir.

Teflon: Tencere ve tava yapımı kullanılır. Çelik, bakır ve alüminyumdan yapılan tencereler işlenmiş doğal maddelerdir. Teflon ise yapay maddedir.   

Doğal Kaynaklar Nelerdir?

        Doğal kaynaklar, yaşamımızı devam ettirebilmek ve kolaylaştırabilmek için kullandığımız kaynaklardır.  Ağaç, su, kömür, ham petrol, demir doğal kaynaklarımızdan bazılarıdır.

         Doğal kaynakları kullanarak birçok ürün elde ederiz. Binaların, ev eşyalarının, otomobillerin yapımında doğal kaynaklar kullanılır.

Doğal Kaynakların Korunması İçin Nelere Dikkat Etmeliyiz?

        Doğal kaynaklar sınırsız değildir. Doğal kaynaklar azalmaktadır. Bunun en önemli nedenleri;

* Çevre kirliliği,

* Tüketimin artması, 

* Hızlı ve bilinçsiz şehirleşmedir.

         Yaşamımızı sürdürmek ve ihtiyaçlarımızı karşılamak için doğal kaynakları kullanırız. Tüm doğal maddelerin yapayını üretmek mümkün değildir. Bu nedenle doğal kaynakları dikkatli kullanmalı, çevre kirliliğini en aza indirecek önlemler almalıyız. 

* Doğal kaynakları tutumlu kullanmalıyız. En önemli doğal kaynağımız sudur. Su canlıların temel ihtiyacıdır. Günlük yaşantımızda suyu gereksiz yere kullanmamalı ve boşa akıtmamalıyız.

* Kağıt ve cam maddelerden yapılmış ürünlerin atıklarını çöp kutularına atmak yerine özel atık toplama kutularına atmalıyız. Günümüzde bu atıklar toplanarak yeniden üretimde kullanılmaktadır. 

* Toprağın ve suyun kirlenmemsi için çöplerimizi doğaya bırakmamalıyız. Çöpleri bir poşete koyarak ağzını bağlamalıyız ve bu poşeti çöp kutusuna atmalıyız.

            Böylece hem birçok ağacın kesilmesi önlenmekte, yer altı kaynakları korunmakta, çevre temiz tutulmuş ve doğal denge korunmuş olur.

           Doğal kaynakların korunması ülke ekonomisine de katkıda bulunmaktadır. 

Doğa Olayları Maddeleri Nasıl Değiştirir?

        Doğa olayları, maddeleri sürükleyerek, aşındırarak ve parçalayarak yeryüzünü şekillendirir. Bunlar, yağmur, kar, rüzgar, ani sıcaklık değişimi, akarsular ve derelerin etkisiyle gerçekleşir.

          Yeryüzünde gördüğümüz dağlar, tepeler, vadiler, çöller uzun süren doğa olaylarının maddeleri değiştirmesi sonucu oluşmuştur. Bu değişim sürmektedir ancak birçoğu çok uzun sürede gerçekleşen değişimlerdir.

* Rüzgar, yağışlar, sel, akarsular, dereler ve yer altı suları geçtikleri yerdeki taş, kayaç ve toprak gibi maddeleri aşındırarak, koparıp sürükleyerek değişime uğratır. Vadiler, bu yolla oluşmuş yer şekilleridir.

* Peri bacaları, rüzgar, sıcaklık ve yağışların etkisi sonucunda oluşmuş yeryüzü şekilleridir.

* Mağaralarda bulunan sarkıt ve dikitler de yer altı sularının maddeleri değiştirmesi sonucunda oluşmuştur.

* Ani sıcaklık değişimi de maddeleri değiştirir.

Örneğin; kayaçlardaki çatlaklara dolan su, hava aniden soğuduğunda donar. Donan suyun hacmi artar ve bulunduğu çatlağa sığmayarak kayaçların parçalanmasına neden olur.

* Yağmur ve rüzgar bitki örtüsünün az olduğu, kurak ve verimsiz yerlerde aşınmaya neden olur.

* Kutuplardaki buzullar da yeryüzünün şeklini değiştirir.

 Erimeyen karların çukur yerlerde birikmesiyle oluşan buzu, dağın yamacından aşağıya inerken kayaçlara sürtünerek kayaçları aşındırır.