TOPRAK NASIL OLUŞUR?

Toprak kayaçların parçalanması sonucu ve bitki, hayvan kalıntılarından oluşmuştur. Kayaçlar ise suyun, rüzgârın, iklim şartlarının ve bitki köklerinin etkisiyle parçalanır.

Suyun Etkisi:

Akarsular taşları sürükleyerek birbirine çarpıp parçalanmasına neden olur.

Kayaçlardaki çatlaklara giren su donar ve kayaçları parçalar.

Rüzgârın Etkisi:

Rüzgârın etkisiyle kayaçlar kopar, parçalanır ve aşınır. Zamanla parçalanan kayalar ufalanarak toprağa dönüşür.

İklim Şartlarını Etkisi(Isı Etkisi):

Güneş’in etkisiyle kayaçlar gündüz ısınır ve genleşir. Gece hava soğuyunca büzüşür. Genleşme ve büzüşme kayaçları çatlatır ve ufaltır.

Bitkilerin Kökleri:

Kayaçların çatlaklarına giren kökler burada büyüyüp kayaçların parçalanmasına neden olur.                                                                                              Kayaların parçalanması ve toprağın oluşması uzun yıllar alır. Bir avuç toprak binlerce yılda oluşur.  Bu nedenle toprak çok değerlidir.

 

 

 

TOPRAĞIN KORUNMASI

Toprak dünyadaki tüm canlılar için hayati öneme sahiptir. Toprak olmadan yaşamın devamlılığını sağlamak mümkün değildir.

Toprağın tarım yapılan verimli üst tabakasının rüzgâr ve suyun etkisiyle aşınıp taşınmasına erozyon denir.

Erozyona:

  • Yağmur ve kar suları,
  • Akarsular,
  • Rüzgâr sebep olur.

Binlerce yılda oluşan toprak erozyona uğrayınca o bölgede çölleşme başlar, kıtlık ve açlık yaşanır. Bu nedenle erozyon da bir doğal afettir.

Erozyonu önlemek için topraklarımızdaki bitki örtüsünü arttırmalıyız. Sadece ağaçlar değil tüm bitki örtüsü kısacık otlar bile toprağın aşınıp taşınmasını önler.

Eğimli arazilerin enine sürülmesi suyun akış hızını keseceğinden erozyonu önler.

 

ÇEVRE KİRLİLİĞİ

Tüm canlıların uyum içinde yaşadıkları alana doğal çevre adı verilir. Canlıların yaşam alanlarında olumsuz yönde oluşan ve tüm canlıların sağlığını tehdit eden zararlı maddelerin hava, su ve toprağa yoğun bir şekilde karışması olayına çevre kirliliği denir.

Çevreye atılan ve doğal dengeyi bozan zararlı maddelere atık denir.

Hava Kirliliği

İnsanların ihtiyaçlarını karşılamak adına yaptıkları üretim ve tüketim faaliyetleri sırasında ortaya çıkan atıklarla, hava tabakasının kirlenerek yeryüzündeki canlı hayatı olumsuz yönde etkilemesine hava kirliliği denir.

Hava kirliliğinin başlıca nedenleri:

  • Kükürt oranı yüksek kömürlerin yaygın olarak kullanılması,
  • Sayısı hızla artan motorlu taşıtlardan çıkan egzoz gazları,
  • Sanayi ve ısınmada kullanılan fosil yakıtlar,
  • Sanayide kullanılan bir takım gazlar,
  • Ormanların tahribatı.

Hava kirliliğini önlemek için alınacak tedbirler:

  • Sanayi tesislerinin bacalarına filtre takılması,
  • Isınmada doğal gazın tercih edilmesi,
  • Orman yangınlarının önlenmesi, yeşil alanların arttırılması,
  • Toplu taşıma araçlarının yaygınlaştırılması,
  • Ozon tabakasına zarar veren maddelerin kullanılmaması,
  • Güneş ve rüzgar enerjisinin kullanımının yaygınlaştırılmasıdır.

 

 

 

 

Toprak Kirliliği

Toprağa bırakılan zararlı ve atık maddelerle toprağın özelliklerinin bozularak tarıma elverişsiz duruma gelmesine toprak kirliliği denir. Toprak kirlenmesi toprağın verimini azaltır, bitki hastalıklarını çoğaltır.

Toprak kirliliğinin başlıca nedenleri:

  • Suni gübre ve zehirli ilaçların bilinçsizce kullanılması,
  • Plansız şehirleşme,
  • Ev ve sanayi atıkları,
  • Suların kirlenmesi,
  • Hava kirliliği sonucu oluşan asit yağmurları,
  • Kullandıktan sonra toprağa atılan piller.

Toprak kirliliğini önlemek için alınacak tedbirler:

  • Gübre ve tarım ilaçları bilinçli kullanılmalı,
  • Verimli tarım topraklarına yerleşim ve sanayi alanları kurulmamalı,
  • Ev ve sanayi atıkları toprağa zarar vermeyecek şekilde toplanıp, depolanmalı,
  • Yeşil alanlar arttırılmalı,
  • Tek kullanımlık piller yerine şarj edilebilir piller kullanılmalıdır.

 

Su Kirliliği

Suyun niteliğini büyük oranda kötüleştirecek miktar ya da yoğunlukta suya, kanalizasyon suyu, sanayi atığı, diğer zararlı ve istenmeyen maddelerin karışmasına su kirliliği denir.

Su kirliliğinin başlıca nedenleri:

  • Lağımların sulara karışması,
  • Sanayi kuruluşlarından bırakılan atıklar,
  • Tarımda kullanılan zehirler ve fazla kullanılan gübre.

Su kirliliğini önlemek için alınacak tedbirler:

 

  • Fabrikaların atık suları ve kanalizasyon suları arıtma tesislerinde arıtılarak doğaya verilmeli,
  • İnsanlar bilinçlendirilmeli.
  • Hava ve toprak kirliliğine sebep olan faktörler ortadan kaldırılmalıdır.